عوامل خطرساز ابتلا به سکته مغزی

سکته مغزی

سکته مغزی چیست؟

سکته مغزی زمانی رخ می دهد که جریان خونی که به مغز شما می رود متوقف شود. وقوع این بیماری سبب به وجود آمدن موقعیتی اضطراری خواهد شد.

در حالت طبیعی، مغز احتیاج به مواد غذایی و اکسیژن دارد تا بتواند به خوبی کار کند. اگر جریان خون حتی برای یک زمان کوتاه متوقف گردد می تواند منجر به آسیب های زیادی گردد؛ به این صورت که تنها پس از چند دقیقه کوتاه و در غیاب مواد غذایی و اکسیژن، سلول های مغزی شروع به از بین رفتن می کنند.

مرگ سلول های مغزی منجر به از دست رفتن عملکرد مغز می گردد؛ به این نحو که فرد دیگر نمی تواند کارهایی را انجام دهد که قبلاً توسط آن قسمت از مغز کنترل می شدند. به عنوان مثال سکته مغزی می تواند توانایی هایی از جمله موارد زیر را تحت تاثیر قرار دهد:

  • حرکت
  • تکلّم
  • خوردن
  • تفکّر و یادآوری
  • کنترل ادرار و مدفوع
  • کنترل هیجانات
  • کنترل عملکردهای حیاتی بدن

سکته مغزی ممکن است در هر زمانی و برای هر کسی رخ دهد.

چه چیزی منجر به سکته مغزی می گردد؟

در سکته مغزی جریان خونی که به مغز می رود مسدود و یا برای لحظاتی مختل می گردد.

دو نوع سکته مغزی رخ می دهد: ایسکمیک و هموراژیک.

  • سکته مغزی ایسکمیک: این نوع از شایع ترین انواع سکته مغزی بوده و زمانی رخ می دهد که مسیر مویرگی بزرگ و اصلی در مغز توسط یک لخته و یا تجمع چربی و کلسترول انباشته شده در رگ (که پلاک نامیده می شود) مسدود گردد.
  • سکته مغزی هموراژیک: این نوع از سکته مغزی زمانی رخ می دهد که یک رگ خونی در مغز پاره شده و خون در بافت های مجاور پخش گردد. این امر سبب افزایش فشار در بافت های مغزی مجاور شده و منجر به تخریب و التهاب بیش تر می گردد.

چه کسانی در خطر ابتلا به سکته مغزی هستند؟

هر کسی در هر سنّی می تواند مبتلا به سکته مغزی گردد اما با داشتن برخی عوامل خطرساز، شانس شما برای ابتلا به سکته مغزی افزایش پیدا می کند. بعضی از این عوامل خطرساز می توانند تغییر یافته و یا مدیریت گردند و برخی دیگر این امکان را ندارند.

عوامل خطرساز ابتلا به سکته مغزی که می توانند تغییر یافته، درمان شده و یا مدیریت شوند عبارتند از:

  • فشار خون بالا: فشار خون 90/140 یا بالاتر می تواند شریان های خونی تغذیه کننده مغز را تخریب کند.
  • مشکلات قلبی: مشکلات قلبی دوّمین عامل خطرساز مهم برای سکته مغزی بوده و علّت عمده فوت در بین افرادی است که سکته مغزی را پشت سر گذاشته اند. سکته مغزی و مشکلات قلبی تا حدود زیادی عوامل خطرساز یکسانی دارند.
  • دیابت: احتمال ابتلا به سکته مغزی در افرادی که مبتلا به دیابت می باشند بیش تر از افراد بدون دیابت است.
  • مصرف سیگار: سیگار کشیدن شانس شما برای ابتلا به سکته مغزی ایسکمیک را دو برابر می کند.
  • قرص های ضدّ بارداری خوراکی
  • سابقه حملات ایسکمیک گذرا: حملات ایسکمیک گذرا اغلب به عنوان «سکته مغزی خفیف» شناخته شده و علائمی مشابه سکته مغزی دارند، با این تفاوت که علائم ناشی از آن ماندگار نیستند. اگر تاکنون یک و یا چند حمله ایسکمیک گذرا را پشت سر گذاشته باشید، نسبت به کسی با شرایط سنّی و جنسیتی اما بدون تجربه حملات مذکور حدود ۱۰ برابر بیش تر در معرض ابتلا به سکته مغزی هستید.
  • تعداد گلبول های قرمز بالا: افزایش محرض تعداد گلبول های قرمز خونی سبب افزایش غلظت خون شده و احتمال تشکیل لخته خونی را بالاتر می برد که این موضوع به خودی خود باعث افزایش احتمال ابتلا به سکته مغزی می گردد.
  • کلسترول و چربی بالای خون: سطوح بالای کلسترول در خون سبب افزایش ضخامت و سفتی دیواره شریان های خونی شده (که با نام آترواِسکلروزیس شناخته می شود) و موجب تشکیل پلاک می گردد. پلاک ها تجمعاتی از مواد چربی، کلسترول و کلسیم هستند که در دیواره های داخلی شریان ها تشکیل شده و می توانند جریان خون مغز را کاهش دهند که در صورت انسداد جریان خون، سکته مغزی رخ خواهد داد.
  • ورزش نکردن
  • چاقی
  • مصرف بیش از حدّ الکل: مصرف الکل به میزان بیش از دوبار در روز سبب افزایش فشار خون شده و مصرف بی رویه آن موجب ابتلا به سکته مغزی می گردد.
  • مصرف موادّ مخدر: مصرف موادّ مخدر داخل وریدی از آن جا که شانس ایجاد لخته خونی در مغز را افزایش می دهد (که آن را با آمبولی مغزی نیز می شناسند)، موجب افزایش احتمال بروز سکته مغزی نیز می گردند. مصرف کوکایین و سایر موادّ مخدر ارتباط نزدیکی با سکته مغزی، حملات قلبی و بسیاری از مشکلات قلبی عروقی دارند.
  • ریتم غیرطبیعی قلب: برخی از انواع مشکلات قلبی می توانند احتمال ابتلا به سکته مغزی را افزایش دهند. تپش قلب نامنظم (یا فیبریلاسیون بطنی) قوی ترین عامل خطرساز برای ابتلا به سکته مغزی است که قابل درمان نیز می باشد.
  • ناهنجاری های ساختاری قلب: دریچه های قلبی معیوب (یا مشکلات مربوط به دریچه های قلبی) می توانند منجر به مشکلات قلبی طولانی مدّت (مزمن) گردند که با گذشت زمان می تواند شانس ابتلا به سکته مغزی را افزایش دهد.

عوامل خطرساز برای سکته مغزی که نمی توانند تغییر داد شوند عبارتند از:

  • افزایش سن: به ازای هر دهه که پس از سنّ ۵۵ سالگی به سنّ افراد اضافه می گردد، شانس ابتلای آن ها به سکته مغزی را دو برابر می کند.
  • نژاد: نژاد آفریقایی-آمریکایی نسبت به نژاد سفیدپوست احتمال بالاتری برای فوت به دلیل سکته مغزی و یا ناتوانی های ناشی از آن دارد. این موضوع بیش تر به این علّت می باشد که شیوع فشارخون بالا در افراد با نژاد آفریقایی-آمریکایی بیش تر از افراد با سایر نژادها می باشد.
  • جنسیت: سکته مغزی بیش تر در مردان رخ می دهد اما با این وجود، زنان بیش تری در اثر ابتلا به سکته مغزی فوت می کنند.
  • سابقه قبلی سکته مغزی: اگر تاکنون یک بار به سکته مغزی مبتلا شده اید برای ابتلا به سکته مغزی دوم در خطر بیش تری هستید.
  • عوامل وراثتی و ژنتیک: احتمال وقوع سکته مغزی در افرادی که تاریخچه ابتلا به این بیماری را در خانواده خود دارند بالاتر می باشد.

سایر عوامل خطر عبارتند از:

  • جایی که زندگی می کنید: ابتلا به سکته مغزی در بین افرادی که در نواحی جنوبی آمریکا زندگی می کنند نسبت به سایر افراد ساکن در این کشور بالاتر می باشد. این امر ممکن است به دلیل تغییرات منطقه ای در سبک زندگی، نژاد، عادات مصرف سیگار و رژیم غذایی باشد.
  • دما، فصل و آب و هوا: فوت ناشی از سکته مغزی اغلب در زمان هایی که دمای هوا بالاست رخ می دهد.
  • عوامل اجتماعی و اقتصادی: شواهد مبنی بر وقوع بیش ترِ سکته مغزی در افراد با درآمد پایین می باشد.

علائم سکته مغزی چه هستند؟

سکته مغزی وضعیتی اورژانسی است. آگاهی از علائم سکته مغزی و کمک رسانی به بیماران امری بااهمیت است. بلافاصله با ۱۱۵ و یا شماره های اضطراری محلّی خود تماس بگیرید تا فرآیند درمان در سریع ترین زمان ممکن آغاز شود. درمان در بدو وقوع بیماری در کارآمدترین حالت خود پیگیری می گردد.

علائم ناشی از سکته مغزی ممکن است در هر لحظه اتفاق افتاده و در هر فرد به شیوه ای متفاوت جلوه کند. این علائم ممکن است شامل موارد ذیل باشند:

  • ضعف و گزگز صورت، بازو یا پا که اغلب در یک سمت بدن رخ می دهد.
  • دشواری در تکلّم و درک
  • دشواری در بینایی؛ مانند از دست دادن بینایی در یک یا هر دو چشم و یا کم بینی
  • سرگیجه و اختلال در تعادل و هماهنگی
  • مشکل در حرکت یا راه رفتن
  • غش (از دست دادن هوشیاری) یا تشنّج
  • سردردهای بی علّت و شدید، به خصوص هنگامی که سکته مغزی ناگهانی رخ می دهد.

سایر علائم نه چندان شایع سکته مغزی عبارتند از:

  • استفراغ ناگهانی (نه به دلیل بیماری های ویروسی)
  • تغییر در هوشیاری و یا از دست دادن مختصر آن؛ مانند غش، سرگیجه، تشنّج یا کما
  • حمله ایسکمیک گذرا یا سکته خفیف

حمله ایسکمیک گذرا علائمی مشابه زیادی با یک سکته مغزی دارد اما این علائم گذرا هستند؛ به نحوی که می توانند از چند دقیقه تا بیش از ۲۴ ساعت باقی بمانند. در صورتی که احساس کردید فردی مبتلا به حمله ایسکمیک گذرا شده است سریعاً برای دریافت خدمات پزشکی اقدام کنید چرا که این امر می تواند علامت هشداردهنده ای در مورد سکته مغزی قریب الوقوع باشد، هر چند که همه حملات ایسکمیک گذرا این چنین نیستند.

سریعاً برای دریافت کمک اقدام کنید

«قاصدک» راه آسانی برای به خاطر سپردن علائم سکته مغزی هستند. هنگامی که این علائم را مشاهده کردید با ۱۲۵ و یا اورژانس تماس بگیرید. «قاصدک» به معنای:

  • قطعاً با اورژانس تماس بگیرید: اگر کسی هر یک از علائم زیر را نشان داد بلافاصله با ۱۲۵ تماس بگیرید (حتی اگر علائم از بین رفتند). زمانی که برای اوّلین بار علائم ظاهر شدند را به خاطر بسپارید.
  • صورت کج شود: اگر یک سمت از صورت فرد گزگز داشته و یا بیافتد (به صورتی که اگر فرد لبخند بزند، لبخندش نامتقارن باشد).
  • دست شل شود: اگر یک دست گزگز داشته و یا ضعیف شود (به صورتی که اگر فرد هر دو دستش را به صورت هم زمان بالا گیرد، یکی از آن ها پایین خواهد آمد).
  • کلام مختل شود: اگر گفتار آهسته و تکلّم سخت شود (به صورتی که فرد نتواند یک جمله ساده را به طور صحیح تکرار کند).

چگونه سکته مغزی تشخیص داده می شود؟

پزشک تاریخچه سلامتی کامل و آزمون های فیزیکی گوناگونی را از شما می گیرد. برای آزمایش سکته مغزی احتیاج به مواردی از قبیل عکسبرداری از مغز و سنجش جریان خون مغز می باشد. این آزمون ها عبارتند از:

  • سی تی اسکن مغز: سی تی اسکن آزمایشی است که از اشعه ایکس برای عکسبرداری واضح و باجزئیات از مغز استفاده می کند. این آزمایش می تواند خونریزی های درون مغز و یا آسیب های ناشی از سکته مغزی به سلول های مغزی را نشان دهد. از سی تی اسکن برای تشخیص ناهنجاری ها و موقعیت و نوع سکته مغزی رخ داده استفاده می گردد.
  • ام آر آی: در این آزمایش از ترکیب چند مغناطیس بزرگ، فرکانس های رادیویی و یک رایانه برای به دست آوردن عکس هایی دقیق از اندام ها و ساختارهای بدن استفاده می شود. دستگاه ام آر آی از میدان مغناطیسی برای تشخیص تغییرات اندک در بافت مغز و کمک به تشخیص سکته مغزی استفاده می کند.
  • سی تی اِی (آنژیوگرافی منطقه ای به وسیله رایانه): در این آزمایش از طریق آنژیوگرامی که به تکنولوژی رایانه ای مجهّز است از عروق خونی عکسبرداری اشعه ایکس می کند.
  • ام آر اِی (آنژیوگرافی تشدید مغناطیسی): در این آزمایش از تکنولوژی ام آر آی برای بررسی جریان خون موجود در شریان ها بهره گرفته می شود.
  • سونوگرافی داپلر (عکسبرداری فراصوت از شریان کاروتید): این آزمایش از موج های صوتی برای ایجاد تصویری از درون شریان های کاروتید استفاده می کند. در تصاویر به دست آمده از این آزمایش می توان در صورت وجود، پلاک هایی را که شریان کاروتید را تنگ و یا مسدود کرده اند مشاهده کرد.

آزمایش های قلبی که در ادامه گفته خواهند شد نیز می توانند به تشخیص مشکلات قلبی که ممکن است منجر به سکته مغزی شوند کمک کنند:

  • الکتروکاردیوگرام: در این آزمایش فعالیت های الکتریکی قلب ثبت شده و هر گونه ریتم نامنظم قلب که ممکن است سبب سکته مغزی شده باشد نمایش داده می شود.
  • اکوکاردیوگرافی: در این آزمایش از امواج صوتی برای تصویرسازی از قلب استفاده شده و اندازه و شکل قلب نمایش داده می شود. با استفاده از این آزمایش می توان عملکرد مناسب دریچه های قلبی را چک کرده و یا از وجود و یا عدم وجود لخته های خونی در قلب اطمینان حاصل کرد.

سکته مغزی چگونه درمان می گردد؟

پزشک براساس موارد زیر برنامه درمانی را برای شما تدوین می کند:

  • سن، سابقه سلامت و وضعیت کنونی سلامت شما
  • نوع سکته مغزی رخ داده
  • شدّت سکته مغزی
  • موقعیت آسیب
  • علّت بروز سکته مغزی
  • میزان مدیریت شما در دریافت دارو، درمان و یا جلسات درمانی
  • نظرات و ترجیحات شما

از زمانی که سکته مغزی رخ دهد برای آن درمانی وجود نخواهد داشت، با این حال درمان های جراحی و پزشکی پیشرفته ای وجود دارند که می توانند به شما برای کاهش خطر ابتلا به سکته ای دیگر کمک کنند.

درمان زمانی بهترین نتیجه خود را به همراه خواهد داشت که در اسرع وقت آغاز گردد. مداخلات اورژانسی پس از وقوع سکته مغزی عبارتند از:

  • داروهای از بین برنده لخته خون (داروهای ترومبولایتیک یا فیبرینولایتیک): این داروها لخته های خونی را که سبب بروز سکته مغزی ایسکمیک شده اند از بین برده و به کاهش آسیب سلول های عصبی کمک می کند. برای بهره مندی از کارآمدترین اثر این داروها باید تا حداکثر ۳ ساعت پس از وقوع سکته مغزی مصرف شوند.
  • داروها و درمان های کاهش دهنده و یا کنترل کننده التهاب مغز: اغلب از نوع ویژه ای از داروهای داخل وریدی استفاده می گردد تا التهاب مغز را کاهش داده و یا کنترل کنند. این داروها اغلب پس از سکته هموراژیک مصرف می شوند.
  • داروهای محافظتی اعصاب: این داروها در برابر آسیب ها و کمبود اکسیژن (ایسکمی) به محافظت از مغز می پردازند.
  • کنترل علائم حیاتی: این مداخلات شامل استفاده از یک وسیله برای کمک به تنفس (دستگاه ونتیلاتور)، تزریق مایعات درون وریدی، دریافت تغذیه مناسب و کنترل فشار خون می باشد.
  • کرانیوتومی: کرانیوتومی نوعی جراحی مغز است که به منظور برداشتن لخته های خونی، آزادسازی فشار یا ترمیم زخم های داخل مغز انجام می گیرد.

عوارض ابتلا به سکته مغزی چه هستند؟

بهبودی توانایی های مورد آسیب قرار گرفته در اثر سکته مغزی به میزان و شدّت ضایعه بستگی دارد.

سکته مغزی کوچک ممکن است سبب مشکلاتی از جمله ضعف در بازو یا پا شود.

سکته های مغزی بزرگ تر ممکن است سبب فلج شدن عضلات، از دست دادن تکلّم و حتی مرگ شوند.

زندگی با سکته مغزی

این موضوع که سکته مغزی چگونه زندگی شما را تحت تاثیر قرار خواهد داد بستگی به محلّ وقوع آن در مغز و شدّت آسیب دارد.

سایر مشکلات می توانند در ارتباط با موارد زیر باشند:

  • تفکّر
  • تکلّم
  • بلع
  • انجام عملیات ساده ریاضی جمع، تفریق یا حلّ جداول سودوکو
  • لباس پوشیدن
  • دوش گرفتن
  • حمام رفتن

برخی از افراد ممکن است به توانبخشی جسمی طولانی مدّت احتیاج داشته و یا نتوانند بدون کمک در منزل خود زندگی کنند.

خدمات حمایتی برای رفع نیازهای جسمی و هیجانی به وجود آمده در پسِ بروز سکته مغزی کمک می کنند.

چه زمانی باید پزشک خود را صدا بزنم؟

سکته های مغزی می توانند مجدداً رخ دهند. اگر علائمی مشابه سکته مغزی داشتید، حتی اگر گذرا بودند، با پزشک خود تماس بگیرید.

اگر آسیب مجددی به بافت مغزی شما رسیده باشد، ممکن است در خطر ناتوانی های دائمی باشید.

سکته مغزی: نکات کلیدی

  • سکته مغزی زمانی رخ می دهد که جریان خون مغز شما متوقف شود. این حالت موقعیتی اضطراری است.
  • سکته مغزی می تواند بنا به عواملی مانند تنگی عروق خونی، خونریزی و یا انسداد عروق به وسیله لخته خونی رخ دهد.
  • علائم سکته مغزی بسیار سریع رخ می دهند؛ لذا اگر فردی هر گونه علامتی از سکته مغزی را نشان داد سریعاً با ۱۱۵ تماس بگیرید.
  • اگر مداخلات در اسرع وقت انجام گیرد، شانس شما برای بهبودی پس از وقوع سکته مغزی افزایش می یابد.
  • این امر که سکته مغزی چگونه زندگی شما را تحت تاثیر قرار خواهد داد بستگی به محلّ وقوع آن در مغز و شدّت آسیب وارده دارد.

به اشتراک بگذارید

Share on facebook
Share on linkedin
Share on twitter
Share on telegram
Share on whatsapp
Share on email

بیشتر بخوانید | مقالات مرتبط

فیزیوتراپی برای مچ پا
فیزیوتراپی برای مچ پا

فیزیوتراپی برای مچ پا باعث می شود افرادی که دچار آسیبی مثل پیج خوردگی مچ پا شده اند سریعتر از