بازی درمانی برای اختلالات یادگیری در کودکان

بازی برای همه کودکان سرگرم‌کننده است، اما برای کودکانی که اختلال یادگیری دارند، می‌تواند نقش درمانی و آموزشی نیز داشته باشد. در بازی‌درمانی، از بازی‌هایی مثل اسم فامیل، مار و پله و شعرهای قافیه‌دار استفاده می‌شود تا مهارت‌های تمرکز، حافظه، هماهنگی دست و چشم، حل مسئله و اعتمادبه‌نفس تقویت شوند.

با این روش، یادگیری دیگر خسته‌کننده نیست؛ بلکه با ایجاد لحظاتی جذاب و آموزنده، مهارت‌های کودک به شکل پایدار رشد می‌کند.

این مقاله به معرفی بازی‌هایی می‌پردازد که می‌توانند به کودکان دارای اختلالات خواندن، نوشتن و ریاضی کمک کنند. جزئیات اختلالات به صورت جداگانه در مقالات پیشین مجموعه توان‌هاب بررسی شده‌اند.

بازی درمانی برای اختلالات یادگیری چیست ؟

کودکانی که با اختلال یادگیری مواجه هستند، گاهی در خواندن، نوشتن یا یادگیری ریاضی دچار مشکل می‌شوند و این مسائل حتی بر ارتباطات روزمره و اعتمادبه‌نفس آن‌ها تأثیر می‌گذارد.

کاردرمانی با فراهم کردن یک محیط امن و حمایتگر، به کودک کمک می‌کند تا مهارت‌های شناختی و حرکتی خود را تقویت کند، احساساتش را بیان کند و مسیر رشد و یادگیری را با اعتمادبه‌نفس بیشتری ادامه دهد.

ری، رئیس سابق انجمن مشاوره کودک و نوجوان، می‌گوید:
“هیچ روشی بهتر از کاردرمانی برای رسیدگی به کودکانی که دارای چالش‌های رفتاری یا مشکلات سلامت روان هستند، وجود ندارد.”

همچنین، او در مقاله‌ای که در وب‌سایت PubMed Central (PMC) منتشر کرده، می‌گوید:

“So many of our interventions are about telling, doing and suggesting. But in play therapy, we trust the client to know where they need to go”

ترجمه فارسی متن بالا :
«در بسیاری از مداخلات تمرکز بر گفتن، انجام دادن و پیشنهاد کردن است. اما در بازی‌درمانی، به مراجع اعتماد داریم که خود بداند به کجا باید برود.»

نتایج پژوهش‌های انجام‌شده او نیز نشان می‌دهد که این رویکرد به کودک اجازه می‌دهد از طریق بازی، به منابع درونی خود دست یابد، مشکلاتش را شناسایی کند و برای ایجاد تغییرات لازم، گام بردارد.

اختلالات یادگیری و تاثیر آن بر ذهن کودک

بعضی از کودکان به دلیل تفاوت‌های عصبی در نحوه‌ی پردازش اطلاعات، در یادگیری دچار مشکل می‌شوند. این مشکلات می‌توانند روی تحصیل و همچنین حال روحی آن‌ها تأثیر منفی بگذارند و باعث کم شدن اعتماد به نفس، اضطراب و حس ناامیدی شوند.

اگر به این مسائل توجه و رسیدگی نشود، ممکن است در آینده مشکلاتی مثل افت تحصیلی، دوری از اجتماع و مسائل روانی پیچیده‌تر ایجاد شود. فراهم کردن شرایط حمایتی و استفاده از روش‌های آموزشی ویژه، می‌تواند به کودکان کمک کند تا این موانع را پشت سر گذاشته و پیشرفت کنند.

فرایند بازی درمانی در اختلال یادگیری

وقتی کودکی در مسیر یادگیری با چالش روبه‌رو می‌شود، استفاده از بازی‌درمانی می‌تواند محیطی انگیزه بخش و لذت بخش برای او ایجاد کند و فرآیند آموزش را آسان‌تر و جذاب‌تر نماید. این رویکرد معمولاً به صورت مرحله‌ای و با برنامه مشخص پیش می‌رود:

1.  ابتدا درمانگر مهارت‌هایی مانند حافظه، تمرکز و توانایی‌های دیداری و شنیداری، نقاط قوت و ضعف کودک را بررسی و مشخص می‌کند.
2. بازی‌هایی طراحی یا انتخاب می‌شوند که هم ضعف‌ها را بهبود بخشند و هم از نقاط قوتی مثل مهارت کلامی کودک بهره ببرند.
3.  برای کاهش فشار ذهنی، در مراحل ابتدایی بازی‌ها ساختار ساده‌ و قابل فهم دارند تا کودک با اطمینان وارد فرآیند یادگیری شود.
4. سپس با تقویت مهارت‌ها، بازی‌ها به تدریج پیچیده‌تر می‌شوند تا ذهن کودک برای اجرای تکالیف و دستورالعمل‌های پیچیده آماده گردد.
5.  درمانگر پیشرفت کودک را به طور مداوم ارزیابی کرده و در صورت نیاز، سطح یا نوع بازی‌ها را متناسب با شرایط جدید تغییر می‌دهد.

موثرترین بازی ها برای کودکان دارای اختلال یادگیری

در مقالات قبلی توان‌هاب با اختلالات یادگیری مانند اختلال نوشتن، خواندن و ریاضی آشنا شدیم. حالا وقت آن است که به سراغ بازی‌های کاربردی و سرگرم‌کننده برویم که می‌توانند به بهبود مهارت‌های این کودکان کمک کنند. در ادامه، برای هر نوع اختلال، نمونه‌هایی از بازی‌های مؤثر را معرفی می‌کنیم:

انواع بازی برای بهبود اختلال نوشتن

اختلال نوشتن باعث می‌شود کودکان نوشتن را دشوار و خسته‌کننده ببینند. بازی‌های زیر مهارت‌های نوشتاری و تمرکز را به شکل سرگرم‌کننده تقویت می‌کنند:

• بازی اسم فامیل: کودک با انتخاب یک حرف، کلماتی مانند نام، رنگ یا شهر می‌نویسد. این بازی سرعت نوشتن و دایره لغات را افزایش می‌دهد.

• بازی داستان‌سرایی: کودک داستان کوتاهی می‌سازد و می‌نویسد تا مهارت نوشتاری، تخیل و بیان تقویت شود.

• نوشتن روی شن یا آرد: نوشتن حروف و کلمات روی شن یا آرد حس لامسه را درگیر می‌کند و نوشتن را جذاب می‌کند.

• چک‌لیست دیکته‌ای: نوشتن وظایف روزمره به کودک کمک می‌کند نظم‌دهی و مسئولیت‌پذیری را تمرین کند.

• تطبیق حروف و کلمات: با تطبیق تصاویر و کلمات، حافظه بصری و دقت نوشتار کودک تقویت می‌شود.

انواع بازی‌های مؤثر برای بهبود اختلال خواندن (دیسلکسیا)

دیسلکسیا باعث دشواری در خواندن، درک مطلب و تلفظ کلمات می‌شود. بازی‌های زیر به بهبود مهارت‌های خواندن و زبان کمک می‌کنند:

• داستان‌سازی تصویری: کودک با تصاویر یک داستان می‌سازد و تعریف می‌کند تا جمله‌سازی و دایره لغات تقویت شود.

• کلمات آهنربایی: با حروف مغناطیسی کودک کلمات می‌سازد و اشتباهات نوشتاری را تشخیص می‌دهد.

• صندوقچه کلمات: کودک واژه‌ها را انتخاب کرده و جملات کوتاه می‌سازد تا مهارت درک مطلب و ارتباط بین کلمات رشد کند.

• کارت‌های صدادار و بی‌صدا: ترکیب حروف صدادار و بی‌صدا به تقویت آگاهی واجی و تشخیص صداها کمک می‌کند.

• حروف گمشده: کودک حروف حذف شده از کلمات را حدس می‌زند تا دیکته و حافظه دیداری تقویت شود.

• خواندن شعرهای قافیه‌دار: تکرار صداها و ریتم شعر مهارت شنیداری و آگاهی واجی را پرورش می‌دهد

بازی‌های مناسب برای بهبود اختلال ریاضی

دیسکالکولیا باعث دشواری در محاسبات و مفاهیم عددی می‌شود. بازی‌های آموزشی زیر می‌توانند به بهبود مهارت ریاضی کمک کنند:

• بازی منچ و مارپله: با سوالات ریاضی ساده، مهارت حل مسئله و محاسبات افزایش می‌یابد.

• لگو: شمارش، شناخت الگوها و روابط فضایی حین بازی تقویت می‌شود.

• سودوکو: حل پازل‌ها باعث تقویت تفکر منطقی و تمرکز می‌شود.

• اپلیکیشن Math Land: جمع و تفریق و الگوهای عددی را در قالب بازی تعاملی یاد می‌دهد.

• Numicon: آموزش بصری اعداد و جمع پایه‌ای با قطعات رنگی و ملموس.

نکات مهم در انتخاب بازی برای کودکان با اختلال یادگیری

برای انتخاب بازی مناسب کودکان دارای اختلال یادگیری، چند نکته کلیدی وجود دارد:

1. تناسب با اختلال کودک: بازی باید مطابق با نوع و شدت اختلال انتخاب شود.

2. هدف مشخص: هدف تقویت مهارت یا حل مشکل باید واضح باشد.

3. همخوانی با علاقه کودک: بازی جذاب و انگیزه‌بخش باشد.

4. قوانین ساده و قابل فهم: تا کودک گیج نشود.

5. مشورت با درمانگر: برای انتخاب دقیق و اثرگذار، راهنمایی یک درمانگر توصیه می‌شود.

مزایای بازی‌درمانی در منزل با حضور درمانگر

اجرای بازی‌درمانی در خانه با حضور درمانگر مزایای فراوانی دارد:

• محیط امن و آشنا: کودک راحت‌تر احساسات خود را بیان می‌کند.

• مشارکت والدین: والدین مهارت‌های لازم برای ادامه تمرین‌ها را یاد می‌گیرند.

• پیشرفت سریع و ماندگار: استمرار تمرین‌ها باعث تثبیت مهارت‌ها می‌شود.

• صرفه‌جویی در زمان و هزینه: رفت‌وآمد به کلینیک حذف می‌شود.

• مشاهده رفتار واقعی کودک: درمانگر رفتار کودک را در محیط طبیعی مشاهده می‌کند.

بازی‌درمانی و کاردرمانی ذهنی: مکمل هم

کاردرمانی ذهنی و بازی‌درمانی هر دو نقش مهمی در درمان اختلالات یادگیری دارند و به بهبود مهارت‌های شناختی و هیجانی کودکان کمک می‌کنند. جدول زیر به‌صورت خلاصه تفاوت‌ها و مکمل بودن این دو روش را در حوزه‌های کلیدی نشان می‌دهد.

خدمات بازی درمانی در منزل در توانهاب 

درمانگرهای حرفه‌ای مجموعه توان هاب با ارائه خدمات بازی‌درمانی در منزل، به کودکان دارای اختلالات یادگیری کمک می‌کنند تا مهارت‌های ذهنی و رفتاری‌شان را به‌طور موثر تقویت کنند. این روش در محیط امن و آشنای خانه اجرا می‌شود و با همراهی خانواده، روند درمان را راحت‌تر و اثربخش‌تر می‌سازد. با  توان هاب، کودک شما می‌تواند با انگیزه و آرامش بیشتر به سوی پیشرفت حرکت کند.

سخن پایانی

بازی‌درمانی مسیر جدیدی برای کودکان با اختلال یادگیری است.
این روش به کودکان کمک می‌کند تا مهارت‌های یادگیری خود را تقویت کنند و مشکلاتشان را در فضایی امن و حمایتگر حل کنند. حضور درمانگر حرفه‌ای در منزل و همراهی والدین، فرآیند درمان را سریع‌تر و اثربخش‌تر می‌سازد.

برای دریافت مشاوره تخصصی و اجرای بازی‌درمانی در منزل، تیم توان‌بخشی توان‌هاب آماده همراهی شما و کودکان عزیزتان است.